GTİP neyi belirler?
GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu), dış ticarete konu olan her eşyaya verilen 12 haneli koddur. İthalatta ve ihracatta neredeyse her şey bu koda bağlıdır:
- ödenecek gümrük vergisi ve varsa ilave vergiler,
- eşyanın kotaya, gözetime veya dampinge karşı vergiye tabi olup olmadığı,
- TAREKS denetimi, kontrol belgesi veya ön izin gerekip gerekmediği,
- tercihli menşe kurallarından yararlanma koşulları.
Bu nedenle GTİP, bir ithalat dosyasında ilk netleştirilmesi gereken bilgidir.
12 hane nasıl oluşur?
| Haneler | Anlamı |
|---|---|
| İlk 6 hane | Dünya Gümrük Örgütü’nün Armonize Sistem kodu. Tüm dünyada ortaktır. |
| 7–8. haneler | Avrupa Birliği Kombine Nomanklatür kodu. |
| 9–10. haneler | Türkiye’de farklı vergi uygulamaları için açılan alt pozisyon. |
| 11–12. haneler | İstatistik kodu. |
Tedarikçinizin faturasında yazan kod çoğu zaman yalnızca ilk 6 veya 8 hanedir. Türkiye’deki vergi ve denetimler 12 haneye göre belirlendiği için bu kod tek başına yeterli değildir; ayrıca tedarikçinin ülkesindeki sınıflandırma Türkiye’deki ile her zaman aynı olmaz.
GTİP nasıl tespit edilir?
Tespit, eşyanın adına göre değil niteliğine göre yapılır: neyden yapıldığı, ne işe yaradığı, nasıl çalıştığı, hangi halde sunulduğu. Bunun için şu bilgiler gerekir:
- Ürünün teknik özellikleri, kataloğu veya teknik çizimi
- Bileşimi ve malzeme oranları
- Kullanım amacı ve çalışma prensibi
- Ambalaj şekli; set halinde mi, parça halinde mi geldiği
Sınıflandırma, Türk Gümrük Tarife Cetveli’nin genel yorum kuralları, fasıl ve bölüm notları ile izahname esas alınarak yapılır.
Tereddüt kalan durumlarda gümrük idaresinden Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) alınabilir. BTB, belirli bir eşyanın GTİP’i konusunda idareyi bağlayan resmî bir karardır ve geçerlilik süresi boyunca aynı eşya için güvenle kullanılabilir.
Yanlış GTİP beyan edilirse ne olur?
- Eksik vergi ödenmişse fark, para cezasıyla birlikte tahsil edilir.
- Eşya aslında izne veya denetime tabiyse, gerekli belge tamamlanana kadar gümrükte bekler; bu sürede ardiye ve demuraj işler.
- Hata, işlem tamamlandıktan sonra yapılan sonradan kontrollerde de ortaya çıkabilir ve geçmiş beyannameler için ek tahakkuk doğurabilir.
Fazla vergi ödenmesi de bir hatadır: yanlış kod yüzünden gereğinden yüksek vergi ödeyen şirketler bunu çoğu zaman fark etmez.
Ne zaman tespit ettirmelisiniz?
Sipariş vermeden önce. GTİP belli olduğunda toplam maliyeti, gereken izinleri ve süreyi önceden görebilir; tedarikçinizden hangi belgeleri isteyeceğinizi bilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Mevzuat sık değişir; işleminiz için güncel durumu bize sorun.